Yüzyıllardır sofralarda yer alan ve halk arasında şifa kaynağı olarak bilinen bitkiler, modern bilimin merceği altına girdiğinde çoğu zaman beklenmedik sonuçlar ortaya koyabiliyor. Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yaygın olarak tüketilen çiriş otu (Asphodelus aestivus L.) ve aş otu (Coriandrum sativum) da bu bitkilerden ikisi.
2025 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi, bu iki bitkinin farklı ekstraktlarının antioksidan kapasitelerini ve kanser hücreleri üzerindeki etkilerini laboratuvar ortamında ayrıntılı biçimde inceledi. Bulgular, özellikle beyin tümörleri açısından dikkat çekici bir tabloya işaret ediyor.
Araştırmanın Bilimsel Çıkış Noktası
Çalışma, bitkisel kaynaklı fitokimyasalların ve antioksidan bileşiklerin, bazı kanser hücrelerinde hücre çoğalmasını baskılayabildiği ve hücre ölümünü tetikleyebildiğine dair bilimsel verilerden yola çıkıyor.
Bu kapsamda araştırmanın temel amacı; çiriş otu ve aş otu ekstraktlarının:
Toplam fenolik madde içeriklerini,
Antioksidan aktivitelerini,
Akciğer kanseri (A549), glioblastoma (U87MG) ve sağlıklı dermal hücreler (HDF) üzerindeki etkilerini
belirlemek oldu.
Laboratuvarda Ne Yapıldı?
Bitkiler kurutulup toz haline getirildikten sonra etanol, metanol ve su kullanılarak ekstrakte edildi.
Elde edilen ekstraktlar:
DPPH ve TEAC yöntemleri ile antioksidan aktivite açısından,
MTT testi ile hücre canlılığı ve sitotoksik etki açısından değerlendirildi.
Bu sayede bitki ekstraktlarının hem biyokimyasal kapasitesi hem de hücresel düzeydeki etkileri karşılaştırmalı olarak incelendi.
Fenolik Zenginlik: Antioksidan Potansiyelin Temeli
Analiz sonuçları, hem çiriş otu hem de aş otu ekstraktlarının yüksek fenolik madde içeriğine sahip olduğunu ortaya koydu.
Fenolik bileşikler, bitkilerin antioksidan özelliklerinin temel taşı olarak kabul ediliyor ve oksidatif stresle mücadelede önemli rol oynuyor. Bu bulgu, söz konusu bitkilerin biyolojik açıdan neden ilgi çekici olduğunu bilimsel olarak destekliyor.
Antioksidan Testlerinde Dikkat Çeken Farklılık
Antioksidan kapasite değerlendirmesinde yöntemler arasında belirgin farklar gözlendi:
Çiriş otu ekstraktları, TEAC yöntemine göre yüksek antioksidan aktivite sergilerken,
Aynı ekstraktlar DPPH yönteminde daha düşük aktivite gösterdi.
Aş otu ekstraktları ise her iki yöntemde de düşük antioksidan aktivite düzeylerinde kaldı. Bu durum, antioksidan etkinin kullanılan analiz yöntemine göre değişebileceğini ortaya koydu.
Kanser Hücreleri Üzerinde Asıl Çarpıcı Sonuç
Çalışmanın en dikkat çekici bulguları, kanser hücre hatları üzerinde yapılan deneylerden elde edildi.
Akciğer kanseri (A549) hücrelerinde, çiriş ve aş otu ekstraktları hücre çoğalmasını baskılasa da, hücre canlılığı %50’nin altına düşmedi.
Glioblastoma (U87MG) hücrelerinde ise tablo değişti. 50–200 μg/mL konsantrasyonlarda uygulanan ekstraktlar, hücre canlılığını %50’nin altına düşürerek belirgin sitotoksik ve antiproliferatif etki gösterdi.
Bu bulgu, bitki ekstraktlarının özellikle beyin tümörü hücreleri üzerinde daha güçlü bir etki sergilediğine işaret ediyor.
Sağlıklı Hücrelerde Kritik Eşik
Araştırmada sağlıklı dermal hücreler de ihmal edilmedi.
HDF hücre hattında, çiriş ve aş otu ekstraktlarının yüksek konsantrasyonlarda (100–200 μg/mL) sitotoksik etki gösterdiği belirlendi. Bu sonuç, dozun belirleyici rolünü ve olası riskleri bilimsel açıdan net biçimde ortaya koydu.
Umut Vadeden Ama Dikkat Gerektiren Bulgular
Tez çalışması, çiriş otu ve aş otu ekstraktlarının:
Glioblastoma hücrelerinde antikanser potansiyel sergilediğini,
Akciğer kanseri hücrelerinde ise aynı etkinin görülmediğini,
Yüksek dozlarda sağlıklı hücreler üzerinde toksik etki oluşturabildiğini
ortaya koyuyor.
Bu bulgular, geleneksel olarak tüketilen bitkilerin biyolojik etkilerinin bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesinin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gösteriyor.
Kaynak
Tan, G. (2025). Çiriş Otu (Asphodelus aestivus L.) ve Aş Otu (Coriandrum sativum) Ekstraktlarının Antioksidan Aktiviteleri ve Bazı Kanser Hücre Hatları Üzerine Etkisinin Belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı, Erzurum. Tez No: 919118
