Kültürel miras, bir toplumun tarihsel birikimini ve değerlerini yansıtan en temel unsurdur. Ancak bu mirasın sadece korunması yeterli değildir; onun sürdürülebilir bir şekilde geleceğe aktarılması ve toplumsal faydaya dönüştürülmesi, multidisipliner bir yönetim anlayışını zorunlu kılar. Bilimsel bir araştırma, Türkiye’nin en önemli arkeolojik değerlerinden biri olan Pisidia Antiocheia örneği üzerinden, antik kentlerin kültürel miras turizmine kazandırılmasına yönelik şaşırtıcı ve kapsamlı bir stratejik model geliştirdi. Bu çalışma, statik bir koruma anlayışından ziyade, dinamik ve aşamalı bir yol haritası sunarak bilim dünyasında yepyeni bir ufuk açıyor.
Arkeolojiden Turizme: 1.176 Kodlu Dev Veri Seti
Yapılan bu bilimsel araştırma, sadece teorik varsayımlara değil, 2010-2025 yılları arasındaki 35 akademik çalışmanın analizi ile seyahat acentelerinden yerel halka kadar 107 farklı paydaşın görüşlerine dayanıyor. MAXQDA yazılımı kullanılarak gerçekleştirilen içerik analizleri sonucunda, tam 1.176 koddan oluşan devasa bir veri seti sentezlendi. Bu veriler; 12 ana tema ve 78 alt tema altında hiyerarşik bir yapıya dönüştürülerek, antik kentlerin kaderini değiştirecek bir “planlama mantığı” oluşturuldu.
Zamanın Ruhu: Kısa, Orta ve Uzun Vadeli Yol Haritası
Araştırmanın en çarpıcı yönlerinden biri, stratejik planlamayı “zaman ufukları” üzerine inşa etmesidir. Bilimsel bulgular, bir antik kentin turizme kazandırılmasının doğrusal değil, senkronize bir süreç olması gerektiğini kanıtlıyor:
Kısa Vade (Giriş Noktası): Planlamanın birincil ön koşulu yönetişim ve destinasyon yönetim merkezlerinin kurulmasıdır.
Orta Vade (Gelişim Aşaması): Tanıtım, markalaşma ve ürün-deneyim tasarımı bu aşamada kritik rol oynar.
Uzun Vade (Olgunluk Döngüsü): Altyapı iyileştirmeleri ve çevresel düzenlemeler, daha uzun uygulama döngüleri boyunca sisteme entegre edilir.
Bilimsel Uzlaşı: Delphi Süreciyle Kanıtlanmış Geçerlilik
Modelin başarısı, uzmanlar tarafından iki aşamalı bir Delphi süreci ile test edilerek onaylandı. Uzmanlar, önerilen temaların zaman ufuklarına yerleştirilmesi, önemi ve uygulanabilirliği konusunda tam bir uzlaşı sağladı. Bu durum, modelin sadece Pisidia Antiocheia için değil, benzer miras destinasyonları için de aktarılabilir, kanıta dayalı bir rehber olduğunu gösteriyor.
Sürdürülebilir Bir Gelecek İçin Senkronizasyon
Araştırma, “ufuk içi” ve “ufuklar arası” senkronizasyon modellerini birleştirerek, antik kentlerin hem korunup hem de ekonomik bir değer olarak nasıl yaşatılabileceğini bilimsel bir dille özetliyor. Bu model, yerel halkı pasif bir izleyici olmaktan çıkarıp, sürecin aktif bir paydaşı haline getirerek kültürel mirasın toplumsal sahiplenilmesini hedefliyor.
Kaynak: Araba, İ. C. (2026). Antik Kentlerin Kültürel Miras Turizmine Kazandırılmasına Yönelik Stratejik Bir Model Önerisi: Pisidia Antiocheia Örneği. Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Aksaray. Tez No; 989647
