Milattan önce 1000’li yıllarda Doğu Anadolu’nun zengin bakır kaynaklarını işleyen Urartuların zanaat mirası, bugün Erzincan’da tokmakların ritmiyle yaşatılmaya çalışılıyor. Fırınlarda işlenerek dayanıklı levhalara dönüştürülen bakır; çaydanlık, semaver, tencere ve tava gibi eşyalara şekil verildikten sonra kalaylanıyor. Usta ellerde kabartma ve oyma teknikleriyle işlenen lale, yaprak, narçiçeği ve selvi motifleri, geçmişin kızıl izlerini bugüne taşıyor.
Geçmişte Paris, Viyana ve Philadelphia uluslararası fuarlarında sergilenerek büyük ün kazanan Erzincan bakır eşyaları, bir dönem ülke dışına devasa miktarlarda satılıyordu. Ancak alüminyum ve plastik eşyanın yaygınlaşması, geleneksel dövme bakırcılığın önemini yitirmesine ve yerini bakır el işlemeciliğine bırakmasına yol açtı.
Süs Eşyasına Dönen Yüzü ve Pazar Kaybı
Günümüzde semaver, tepsi, biblo, tabak, kaşık, şekerlik, sigaralık, kupa ve vazo gibi ürünler daha çok süs eşyası niteliği taşıyor. Bakırcı ustalarına gelen bakır levhalar türlü gereçlerin yardımıyla biçime sokulurken; bezemede çoğunlukla stilize lale, yaprak, narçiçeği, selvi motifleri, hayvan figürleri ve geometrik biçimler kullanılıyor. Bu ürünler nikel kaplanmakta ya da boyanarak süslenmektedir.
Daha önce üretimin yüzde 10’u iç piyasada özellikle Ege ve Akdeniz Bölgeleri’ne, yüzde 90’ı ise ABD, İtalya, Finlandiya, Japonya, Almanya ve Fransa gibi ülkelere pazarlanmaktaydı. Fakat sanatsal değerin azalmasıyla birlikte önce yurt dışı, ardından yurt içi pazarlar gün geçtikçe zayıfladı. Sektör talep azalması nedeniyle önemli ölçüde zarara uğrarken birçok işyeri de kapandı. Bu işten gelir sağlayanların kendi sanatlarına kendileri değer vermeyerek başkalarının değer vermesini beklemesi de bu düşüşü hızlandırdı.
Bugün Erzincan’da Bakırcılığın Son Durumu
Bugün bu bilince varan birkaç bakır işletmecisinin sabır ve üstün gayretleriyle Erzincan’da bakır işlemeciliği halen sürdürülüyor. Yapılan araştırmalara göre, günümüzde Erzincan’da faaliyet gösteren yaklaşık 8-10 mağazada (Dörtyol Yer Altı Çarşısı) işleme bakır ve turistik bakır eşya satılıyor. Bakır işlemeciliğinde 40-50 civarında işçi çalışırken, halen tam kapasite ile çalışma imkanı bulunmayan 3 atölyede turistik bakır ürünleri üretimi devam ediyor.
Kaynaklar: Erzincan Valiliği – KUDAKA
