Modernleşme serüvenimiz neden bir türlü “çağdaş uygarlık” finiş çizgisine ulaşamıyor? 1631 tarihli Koçibey Risalesi’nden bu yana geçen 386 yıllık süreçte, neden ulaşılan sonuçlar birbirinin tekrarından öteye gidemiyor? Yeni bir bilimsel araştırma, Türkiye’nin uygarlaşma çabalarındaki düğümü çözmek için “burjuvazi” ve “rekabet” kavramlarını masaya yatırarak, toplumun DNA’sına işleyen yapısal sorunları gün yüzüne çıkarıyor.
Üretmeden Tüketenlerin Toplumsal Maliyeti
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, literatüre “Buğday Üretmeden Ekmek Tüketen İnsan” (BÜETİ) olarak geçen kavramdır. Bilimsel verilere göre, bir toplumda bu tür insanların sayısı ve yoğunluğu arttıkça, o toplumun gerçek anlamda ilerlemesi sekteye uğruyor. Şehirlerde biriken ve üretim sürecine teknolojik bir artı değer katmak yerine sadece tüketime odaklanan bu kitle, modernleşmeyi “ithal edilen bir vitrin” olmaktan öteye taşıyamıyor.
Rekabetin İtici Gücü Neden Kayıp?
Bilimsel çalışma, gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olanlar arasındaki uçurumu “evcilleştirilmiş burjuvazi” kavramıyla açıklıyor. Araştırmaya göre, gerçek bir sanayi burjuvazisi üretim araçlarını bizzat geliştirirken; “evcilleştirilmiş” yapılar, gelişmiş ülkelerin eski teknolojilerini transfer ederek kâr elde etme yolunu seçiyor. Bu durum, Ar-Ge çalışmalarına yatırım yapma ihtiyacını ortadan kaldırırken, ülkeyi teknolojik bir bağımlılık döngüsüne ve döviz darboğazına hapsediyor. Oysa bilimsel buluş ve teknolojik icat için gerekli olan “yaratıcı rekabet”, sistemin yegâne itici gücü olması gerekirken, bu yapılarda yerini statükoya bırakıyor.
İnsan Toplumunda Rekabetin Kuralları
Araştırma, doğadaki “yaşam savaşı”nın insan toplumlarında nasıl “barışçıl bir yarışa” dönüştürülebileceğini felsefi bir derinlikle inceliyor. Darwin’in türlerin kökeni teorisinden yola çıkarak, toplumsal iş bölümünün ancak “benzerlerin yarışı” ile sağlıklı işleyebileceği vurgulanıyor. Eğer bir sistemde yetenekler yerine imtiyazlar konuşuyorsa, o toplumda “uygarlık süreci” kendiliğinden durma noktasına geliyor.
Tarımdan Sanayiye Gerçek Bir Dönüşüm Şart
Bilimsel perspektif, başarılı bir modernleşmenin ön koşulunun sadece fabrikalar kurmak değil, tarım ve sanayi arasındaki iş bölümünü sanayinin lehine ve teknoloji üretecek şekilde kökten değiştirmek olduğunu kanıtlıyor. Araştırma, Türkiye’nin henüz tam anlamıyla gerçekleştiremediği Sanayi Devrimi’ni tamamlaması için, eğitimden devlete kadar tüm mekanizmaların “sadakat” yerine “yetenek ve yaratıcı rekabet” üzerine inşa edilmesi gerektiğini bilimsel bir zorunluluk olarak sunuyor.
Kaynak: Karahan, A. (2017). Türk Modernleşmesinde Burjuvazi ve Rekabet Sorunu (Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Ankara. Tez No; 469196
