Anadolu’nun kalbinde, tasavvufi derinliğiyle bilinen Erzincan’ın XIX. yüzyıldaki ruhani iklimi, akademik bir araştırmayla gün yüzüne çıkarıldı. Şehrin manevi hafızasında önemli bir yere sahip olan, ancak bugüne kadar kapsamlı bir akademik çalışmaya konu edilmemiş olan Şeyh Mustafa Fehmî Erzincânî’nin hayatı, dönemin sosyal dokusunu ve tasavvufi geleneklerini yansıtan nadir bir kaynakla yeniden keşfedildi.
Bir Sûfînin Gözünden Şehrin Hafızası
Araştırma, temel kaynağını Aşçı İbrahim Dede’nin kaleme aldığı ve kapsamlı bir biyografi niteliği taşıyan hâtıratından alıyor. Üç ciltlik bu eser, sadece Şeyh Fehmî Efendi’nin hayatını değil, aynı zamanda o dönemde Erzincan’daki sosyal yapıyı, toplumsal olayları ve tasavvufi kişilikler arasındaki etkileşimleri de aydınlatıyor. Bu çalışma, dağınık haldeki bilgileri sistematik bir şekilde bir araya getirerek, adeta bir “gizli hazineyi” tasavvuf araştırmalarına kazandırıyor.
Nakşî-Hâlidî Geleneğinin Erzincan’daki İzleri
Araştırmada, Nakşibendiyye’nin Hâlidiyye kolunun Erzincan’da yayılmasında “Terzi Baba” olarak bilinen Mehmet Hayyât Vehbî’nin öncü rolüne ve ardından bu mirası devralan Şeyh Mustafa Fehmî Efendi’nin tarikatın devamlılığına sağladığı katkılara odaklanılıyor. Fehmî Efendi’nin sadece manevi rehberliğiyle değil, aynı zamanda Kurtuluş Savaşı sürecinde vatan savunmasındaki rolleriyle bilinen Şeyh Ahmed Fevzi Efendi’nin babası olması, araştırmanın tarihsel önemini de pekiştiriyor.
Ahlâk ve Vakarın Temsili
Bilimsel çalışma, Fehmî Efendi’nin tasavvufi kimliğini, ilmi derinliğini ve ahlaki erdemlerini gözler önüne seriyor. Aşçı İbrahim Dede’nin anlatımlarına göre, Fehmî Efendi sadece manevi bir mürşid değil, aynı zamanda toplumsal olaylara duyarlı, vakarlı, alçakgönüllü ve çevresine ışık tutan bir şahsiyet olarak tanımlanıyor. Onun tasavvufi uygulamaları olan zikir, râbıta ve murâkabe gibi seyr u sülûk süreçleri, bu çalışmada ayrıntılı bir biçimde ele alınarak gelecek nesillere aktarılacak bir miras olarak kaydediliyor.
Kaynak: Badem, E. (2024). Aşçı İbrahim Dede’nin Hâtıratı Çerçevesinde Erzincanlı Şeyh Fehmi Efendi [Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi]. Tez No; 873759
