Karstik şekiller, suda kolay çözünebilen kayaçların zamanla aşınması ve erimesi sonucu ortaya çıkan yer şekilleridir. Kalker, jips, kaya tuzu ve tebeşir gibi kaya türlerinin bulunduğu bölgelerde bu doğal oluşumlara sıkça rastlanır. Bu alanlar “karstik yöre” olarak adlandırılır.
Karstik Şekiller Nasıl Oluşur?
Yağmur ve yer altı sularının etkisiyle çözünmeye başlayan kayaçlar, zaman içinde farklı yer şekillerini oluşturur. Bu süreç hem yer altında hem de yeryüzünde gerçekleşebilir.
En küçük oluşumlardan büyük çanaklara kadar farklı karstik şekiller bulunmaktadır. Lapyalar küçük yüzey oyukları olarak bilinirken, dolinler daha geniş ve çanak biçimli yapılardır. Uvalalar, dolinlerin birleşmesiyle oluşan daha büyük çukurlardır.
En büyük karstik oluşumlar ise polye adı verilen geniş karstik ovalardır. Obruklar yer altı boşluklarının çökmesiyle meydana gelirken, kör vadiler suyun aniden kaybolduğu kapalı vadi yapılarıdır.
Türkiye’de Karstik Şekiller Nerelerde Görülür?
Türkiye’de karstik araziler özellikle kalker ve jips yapısının yaygın olduğu bölgelerde görülür. En yoğun alan ise Akdeniz Bölgesi’dir.
Bunun dışında karstik şekillere şu bölgelerde de rastlanır:
Toros Dağları boyunca uzanan alanlar
Ege Bölgesi’nin bazı kesimleri
Batı Karadeniz’in belirli bölgeleri
Güney Marmara çevresi
Erzincan, Sivas ve Çankırı çevresi
Özellikle Erzincan ve çevresinde jips kayaçları üzerinde oluşan karstik yapılar dikkat çekmektedir.
Doğal Coğrafyanın Önemli Yapıları
Karstik şekiller, hem yer altı su kaynaklarının oluşumunda hem de tarım alanlarının şekillenmesinde önemli rol oynar. Özellikle geniş polye alanları, verimli toprak yapısıyla dikkat çeker ve yerleşim ile tarım faaliyetleri için uygun alanlar sunar.
