Günümüzde sosyal medya kullanımı ve yapay zeka ile kurduğumuz etkileşimler, yalnızca günlük rutinlerimizi değil, aynı zamanda beden algımızı ve beslenme alışkanlıklarımızı da kökten değiştiriyor. Yeni nesil teknolojiler, yaşamın her alanına entegre olurken, bu dijital dünyanın sunduğu “kişiselleştirilmiş” beslenme önerileri, özellikle Z kuşağında “ortorektik eğilimler” yani sağlıklı beslenmeye karşı obsesif bir takıntı geliştirme riskini artırıyor.
Sosyal Medya ve Yapay Zeka: Yeni Bir Kısır Döngü
Dijital dünyanın hızına en hızlı adapte olan Z kuşağı, günlük yaşamlarında akıllı telefonlardan ve yapay zeka sohbet botlarından ayrı bir dünya düşünemiyor. Özellikle ChatGPT gibi yapay zeka sohbet botları, bireylere hızlı, pratik ve “kişiye özel” beslenme önerileri sunarak diyetisyen danışmanlığı sürecini dijital ortama taşıyor. Ancak bu teknolojik kolaylık, madalyonun diğer yüzünde farklı sorunları da beraberinde getiriyor.
Araştırma bulguları, sosyal medya bağımlılığının, yapay zeka sohbet botu bağımlılığı ile sağlıklı beslenme takıntısı (ortorektik eğilimler) arasındaki ilişkide bir “köprü” görevi gördüğünü ortaya koyuyor. Başka bir deyişle, sosyal medyada yoğun vakit geçiren bireyler, beslenme ile ilgili sorularına yanıt ararken yapay zekaya daha fazla yöneliyor ve bu durum zamanla besin kalitesi üzerinde obsesif bir kontrol mekanizması geliştirmelerine zemin hazırlıyor.
Z Kuşağı Daha Fazla Risk Altında
Bilimsel araştırmalar, dijital bağımlılıkların ve beslenme takıntılarının kuşaklar arasında belirgin farklılıklar gösterdiğini kanıtlıyor. Özellikle Z kuşağı, Y kuşağına kıyasla sosyal medyada daha fazla vakit geçiriyor ve bu platformlardan gelen sağlıklı beslenme içeriklerinden çok daha fazla etkileniyor.
Araştırmada elde edilen çarpıcı verilerden bazıları şunlardır:
Daha Fazla Takıntı: Sosyal medya bağımlılığı ile ortorektik eğilimler (sağlıklı beslenme takıntısı) arasında, özellikle Z kuşağında pozitif yönlü güçlü bir ilişki bulunuyor.
Yapay Zekaya Bağımlılık: Yapay zeka sohbet botlarının beslenme konusundaki yönlendirmeleri, Z kuşağında besin kalitesi kontrolü ve beslenme bozukluğu belirtileri ile doğrudan ilişkili.
Aracı Etki: Sosyal medya bağımlılığının, yapay zeka sohbet botu kullanımı ile ortaya çıkan sağlıksız beslenme takıntılarını tetiklediği ve güçlendirdiği bilimsel olarak doğrulanmış durumda.
“Kusursuz Beslenme” Arayışı Sağlığa Zarar Veriyor mu?
Ortoreksiya nervoza, temelde sağlıklı beslenme kaygısı ile başlayan ancak zamanla bireyin günlük yaşamını ve ruh sağlığını olumsuz etkileyen bir süreç. Dijital platformlarda maruz kalınan “ideal beden” ve “kusursuz beslenme” algısı, bireyleri organik, saf veya belirli kurallara göre kısıtlanmış besinleri tüketmeye zorluyor. Yapay zekanın bu konuda “objektif” görünerek sunduğu diyet stratejileri, aslında kullanıcıda yanlış bir güven algısı oluşturarak, kanıta dayalı olmayan beslenme modellerini benimsetebiliyor.
Uzmanlar, dijital dünyada karşımıza çıkan her türlü beslenme tavsiyesinin bilimsel bir temelinin olmayabileceği konusunda uyarıyor. Sosyal medya ve yapay zeka, bir sağlık profesyonelinin yerine geçemez; aksine kontrolsüz kullanıldığında, bireyi beslenme bozukluklarına doğru sürükleyebilecek bir tetikleyici haline gelebilir.
Kaynak: Conba, D. (2026). Y ve Z Kuşaklarında Sosyal Medya Ve Yapay Zeka Sohbet Botu Bağımlılığının Ortorektik Eğilimler Üzerindeki Rolü [Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü]. Tez No: 1018627
