Doğu Anadolu’nun yüksek rakımlı bozkır ekosistemleri, doğanın sürdürülebilirliği için hayati rol oynayan polinatörlerin (tozlaştırıcıların) en yoğun olduğu “sıcak noktalardan” biri olarak kabul ediliyor. Ancak, Erzincan’daki Ergan Dağı üzerinde yapılan yeni bir bilimsel araştırma, bu biyolojik çeşitliliğin insan faaliyetleri nedeniyle büyük bir risk altında olduğunu ortaya koydu. Çalışma, insanların doğaya müdahalesinin, ekosistemin temel yapı taşları olan polinatörlerin hem çeşitliliğini hem de popülasyonlarını doğrudan etkilediğini kanıtlıyor.
Kayak Merkezi İnşası En Büyük Tehdit
Araştırmada, Ergan Dağı’nda polinatörlerin yaşam alanlarını etkileyen insan faaliyetleri Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) standartlarına göre analiz edildi. Elde edilen bulgular oldukça çarpıcı: Bölgedeki kayak merkezi inşası ve buna bağlı faaliyetler, yaklaşık 2,2 kilometrekarelik bir alanın doğal yapısını tahrip ederek, polinatörler üzerindeki “en büyük tehdit” olarak belirlendi. Bu alanlarda gerçekleştirilen inşaat faaliyetleri, sadece yaşam alanlarını yok etmekle kalmayıp, özellikle larva dönemindeki polinatörlerin yüksek oranda ölmesine yol açıyor. Ayrıca, pist çevresinde bölgenin ekosistemine uygun olmayan yapay bitkilendirme çalışmaları, yerel türlerin dengesini bozuyor.
Otlatma Baskısı ve Habitat Bozulması
Araştırmanın verilerine göre, polinatörleri tehdit eden ikinci büyük etken ise otlatma faaliyetleridir. Özellikle yüksek rakımlı bölgelerde bitki örtüsünün seyrelmesine yol açan yoğun otlatma, polinatörlerin beslenme ve üreme alanlarını daraltıyor. Veriler, bitki örtüsü zenginliği ile polinatör çeşitliliği arasında doğrudan pozitif bir ilişki olduğunu doğruluyor; yani bitki örtüsü azaldığında, polinatör tür zenginliği ve bolluğu da dramatik biçimde düşüyor.
Arıcılık ve Rekreasyonel Faaliyetlerin Etkisi
Çalışmada, arıcılık faaliyetlerinin etkisi de mercek altına alındı. Arıcılığın, özellikle doğal çiçek kaynaklarının az olduğu ve polinatörler arası rekabetin yoğunlaştığı bölgelerde, yerli polinatörler üzerinde anlamlı bir baskı oluşturduğu tespit edildi. Bununla birlikte, piknik alanları, gürültü ve ışık kirliliği gibi rekreasyonel faaliyetlerin, sessiz ve düşük titreşimli doğal ortamlara ihtiyaç duyan polinatörlerin davranışlarını olumsuz etkileyerek, onların polinasyon etkinliğini azalttığı belirlendi.
Ekosistemi Korumak Bir Zorunluluk
Bilimsel çalışma, Ergan Dağı’nın sahip olduğu zengin polinatör çeşitliliğinin korunmasının, sadece bölge için değil, yabani ekosistemlerin sürdürülebilirliği için de hayati öneme sahip olduğunu vurguluyor. Araştırmacılar, bu tür alanlarda yapılacak turizm projelerinde Çevre Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçlerinin daha sıkı uygulanması gerektiğini ve doğal habitatların korunması ile sürdürülebilir yönetim stratejilerinin ivedilikle hayata geçirilmesinin zorunlu olduğunu belirtiyor.
Kaynak: Kıymaz, M. O. (2024). Ergan Dağı (Erzincan)’nda Dağılım Gösteren Polinatörleri Etkileyen İnsan Faaliyetleri ve Etkilerinin Belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kayseri. (TÜBİTAK 1001 KBAG-ARDEB 120Z388 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir). Tez No; 868362
