Dünya genelinde sürdürülebilir ulaşımın anahtarı olarak görülen hızlı tren teknolojileri, önümüzdeki 30 yıl içerisinde Türkiye’nin Kuzeydoğu Anadolu coğrafyasını yeniden şekillendirmeye hazırlanıyor. Yapılan kapsamlı bilimsel çalışma, bölgenin jeopolitik önemini vurgulayarak, 2030-2035 yılları arasında hayata geçirilmesi planlanan dev demiryolu ağları için en stratejik istasyon noktalarını bilimsel kriterlerle ortaya koydu.
İstasyon Yerleri Nasıl Belirleniyor?
Bölgenin karmaşık coğrafi yapısına rağmen, hızlı tren ağının verimliliğini maksimuma çıkarmak adına çok kriterli karar verme yöntemi (AHP) kullanıldı. Bu bilimsel modellemede istasyon noktaları belirlenirken; nüfus yoğunluğu, bölgenin çekicilik faktörleri, yükseköğretim olanakları, güvenlik, arazi yapısı, ticari ve ekonomik faaliyetler, yatırım maliyeti, mevcut lojistik altyapı ve erişilebilirlik gibi 10 kritik parametre titizlikle analiz edildi.
Erzincan’dan Kars’a Stratejik Dönüşüm
Araştırmanın sonuçları, planlanan hatlar üzerinde hangi yerleşim birimlerinin “merkez istasyon” kimliği kazanacağını gün yüzüne çıkardı:
Erzincan-Erzurum Hattı: Yapılan ağırlıklandırmalar sonucunda, Yakutiye Merkez bölgesi en yüksek potansiyele sahip istasyon yeri olarak belirlenirken, ilçe düzeyinde Aşkale öne çıkan nokta oldu.
Erzurum-Kars Hattı: Bu güzergâh üzerinde de Yakutiye Merkez stratejik önemini korurken, merkez dışı ilçeler arasında Sarıkamış birinci sırada yer aldı.
Kars-Dilucu Hattı: Kars Merkez en uygun istasyon noktası olarak saptanırken, Iğdır’ın Tuzluca ilçesi ilçe düzeyinde en stratejik konum olarak dikkat çekti.
Nüfus ve Sanayi Belirleyici Rol Oynuyor
Bilimsel veriler, hızlı tren hattından alınacak verimin en temel iki bileşeninin nüfus ve endüstri merkezlerine yakınlık olduğunu kanıtlıyor. Modelin global ağırlık değerlerine göre, bir istasyonun başarısında nüfus kriteri %24’lük bir pay ile başı çekerken, bunu %16’lık endüstriyel merkez ağırlığı takip ediyor. Bu durum, geleceğin hızlı tren istasyonlarının sadece birer ulaşım noktası değil, aynı zamanda bölgesel ekonomik kalkınmanın da çekim merkezleri olacağını gösteriyor.
Kaynak: Ayaz, E. (2024). Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi’nde Yapılması Planlanan Hızlı Tren Hatları İçin İstasyon Yerlerinin Belirlenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü]. Tez No; 922320
