Erzincan’da ve tüm Türkiye’de iş arayan binlerce vatandaşı yakından ilgilendiren çarpıcı bir gerçek gün yüzüne çıktı. Yıllarca dirsek çürüten, tecrübe kazanan ve mesleğinde ustalaşan vatandaşlar, tam en verimli dönemlerine gelmişken iş ilanlarındaki “görünmez bir duvara” çarpıyor. Kariyer sitelerindeki veriler, iş dünyasının tecrübeyi ödüllendirmek yerine adeta rafa kaldırdığını gösteriyor. İşte çalışma hayatının en büyük yarası haline gelen o “yaş sınırı” çıkmazı.
İlanların Büyük Çoğunluğunda Yaş Engeli Var
Yapılan incelemeler, internet üzerindeki iş ilanlarının neredeyse yüzde 80’inde “18-35 yaş arası” şartının arandığını ortaya koyuyor. Özellikle özel sektörde personel arayan firmalar, teknoloji ve hız bahanesiyle gençlere yönelirken, 35-40 yaşını aşmış kişileri sistemin dışına itiyor. Bu durum, Erzincan gibi yerel ekonominin güçlü olduğu illerde de tecrübeli iş gücünün değerlendirilememesi anlamına geliyor.
“Çok Bilgilisin” Diyerek Kapı Dışarı Ediliyorlar
40 yaş üstü adayların en çok duyduğu bahanelerden biri de “fazla nitelikli” (overqualified) olmaları. İşverenler, tecrübeli bir personelin daha yüksek maaş isteyeceğini veya kendinden genç bir müdürle çalışmak istemeyeceğini düşünerek bu kişileri mülakata bile çağırmıyor. Oysa birçok vatandaş, ev kredisi ödemek veya çocuğunu okutmak için yeni mezun bir gencin aldığı maaşa razı olsa bile bu fırsatı yakalayamıyor.
Yapay Zeka Tecrübeyi Eliyor
Günümüzde artık başvuruları insanlar değil, bilgisayar programları inceliyor. Birçok büyük şirket, iş başvurularını filtrelemek için yapay zeka kullanıyor. Bu yazılımlar, adayın özgeçmişinde (CV) 40 yaş ve üzerini gördüğü an, kişinin ne kadar bilgili olduğuna bakmadan dosyayı doğrudan çöpe atıyor. Bu durum, nitelikli insanların emeklilik yaşına kadar olan 20-25 yıllık süreyi boşta geçirmesine ya da uzmanlık alanı dışındaki işlere yönelmesine neden oluyor.
Zorunlu İstikamet: Kuryelik Ve Emlakçılık
Kendi mesleğinde iş bulamayan mühendisler, bankacılar veya büro çalışanları çareyi başka yollarda arıyor. Yaş sınırının daha esnek olduğu moto-kuryelik, şoförlük veya gayrimenkul danışmanlığı gibi alanlar, tecrübeli isimlerin sığınağı haline gelmiş durumda. Bu durum, ekonomide “gizli bir kayıp” olarak değerlendiriliyor; çünkü yetişmiş beyinler kendi işlerini yapmak yerine hayatta kalmak için vasıfsız işlerde çalışmak zorunda kalıyor.
Çözüm İçin Teşvik Bekleniyor
Uzmanlar, bu sorunun aşılması için devletin devreye girmesi gerektiğini savunuyor. Özellikle 40 yaş üstü personeli işe alan işletmelere sigorta primi desteği verilmesi ve iş ilanlarında açıkça yaş sınırı belirtilmesinin yasaklanması gibi öneriler masada. Erzincan gibi şehirlerdeki küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ), bu tecrübeli isimleri “danışman” veya “usta” olarak istihdam etmesi, kurumsal hafızanın korunması açısından hayati önem taşıyor.
