Eğitim dünyası yüzyıllardır tek bir sorunun cevabını arıyor: Bir öğrenciyi sabah yataktan kaldırıp ders masasına oturtan, açlığını ya da yorgunluğunu unutturacak kadar derin bir öğrenme tutkusu aşılayan asıl güç nedir? Davranışçı kuramlar ödül ve ceza gibi dışsal etkenleri öne sürerken, modern eğitim bilimi rotayı insanın iç dünyasına, yani “içsel motivasyona” çevirmiş durumda. İşte tam bu noktada, insan kimliğinin en köklü yapı taşlarından biri olan “din” ve “inanç” olgusu devreye geliyor.
Doğu Anadolu’nun eğitim ortamını mercek altına alan ufuk açıcı ve ampirik bir araştırma, eğitim psikolojisinde yepyeni bir tartışma başlattı. Erzincan’da gerçekleştirilen bu bilimsel çalışma; inancın bir yaşam gayesi ve içsel bir pusula olarak kabul edildiği “içsel dini motivasyon” ile öğrencilerin derslerine, hedeflerine ve okullarına olan bağlılıkları arasındaki şifreleri gün yüzüne çıkardı.
Erzincanlı Gençlerin Zihin Haritası Çıkarıldı
Bilimsel araştırmanın temel dayanağını oluşturan “içsel dini motivasyon”, dini sadece toplumsal bir menfaat, gösteriş ya da dışsal bir baskı aracı olarak gören yaklaşımlardan tamamen ayrılıyor. Bu dindarlık tipinde birey, inancını hayatının merkezine alıyor, onu tamamen özümsüyor ve kişisel gelişiminin en önemli parçası haline getiriyor.
Peki, bu içsel adanmışlık okul duvarları arasına girdiğinde neye dönüşüyor? Bilim insanları bu sorunun cevabını bulmak için Erzincan merkez ve ilçelerinde eğitim gören 248 gönüllü 8. sınıf öğrencisine ulaştı. “İçsel Dinî Motivasyon Ölçeği” ve “Okul Motivasyon Ölçeği” kullanılarak yapılan bu istatistiksel analizler, Erzincanlı öğrencilerin inanç algısının akademik performansla doğrudan ilişkili olduğunu kanıtladı.
Görünmez Bağ: İnanç Arttıkça Okul Motivasyonu Da Yükseliyor
Erzincan örnekleminde elde edilen istatistiksel veriler (Pearson Korelasyon ve Regresyon analizleri), içsel dini motivasyon ile okul motivasyonu arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koydu. Bu bulgu, eğitim biliminde yeni bir ufuk açıyor: Erzincan’da bir öğrenci inancını ne kadar içselleştirir ve hayatının merkezine koyarsa, okula, derslere ve akademik başarıya olan motivasyonu da o derece kuvvetleniyor.
Daha da dikkat çekici olanı, bu etkinin okul motivasyonunun alt boyutlarında kendisini gösterme biçimi. Analizler, içsel inanç enerjisinin özellikle öğrencilerin “performans” motivasyonunu güçlü bir şekilde tetiklediğini gösteriyor. Kendisini yaratıcısına, topluma ve kendine karşı sorumlu hisseden, hayatı yüksek bir anlam çerçevesinden gören bir öğrenci, bu içsel yakıtı ders başarısına ve okul performansına doğrudan yansıtabiliyor.
Erzincan’da Motivasyonun Cinsiyet Şifreleri: Kız Öğrenciler Açık Ara Önde
Araştırmanın en çarpıcı ve şaşırtıcı bulgularından biri ise cinsiyet analiziyle ortaya çıktı. Bilimsel çalışmada elde edilen verilere göre, Erzincanlı kız ve erkek öğrencilerin dini içselleştirme düzeyleri (içsel dini motivasyonları) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamadı; yani her iki grup da inanç değerlerini benzer düzeyde benimsiyordu.
Ancak iş “okul motivasyonuna” geldiğinde dengeler tamamen değişti. t-Testi sonuçlarına göre, Erzincanlı kız öğrencilerin okul motivasyonu ortalaması (54,00), erkek öğrencilerin ortalanmasından (47,45) çok daha yüksek çıktı. Bu sonuç, istatistiksel açıdan devasa bir farkı işaret ediyor. Aynı inanç ikliminde yetişmelerine rağmen Erzincan’daki kız çocuklarının okula, derslere ve eğitime çok daha sıkı sarıldığı, geleceğe yönelik akademik hedeflerinde çok daha motive oldukları bilimsel olarak tescillenmiş oldu.
Sosyoekonomik Durum İnancı Etkilemiyor
Toplumsal kabullerin aksine, araştırma çok önemli bir ezberi daha bozdu: Sosyoekonomik düzey. Erzincan’daki ailelerin gelir durumları, refah seviyeleri ya da yaşadıkları çevre, öğrencilerin içsel dini motivasyonlarında hiçbir anlamlı farklılık yaratmıyor. Yani zengin veya dar gelirli olmak, bir çocuğun dinini içselleştirme kalitesini değiştirmiyor. Öte yandan, sosyoekonomik düzeyin okul motivasyonu üzerinde doğrudan belirleyici bir rol oynamaya devam ettiği de araştırmanın notları arasında yer alıyor.
Sonuç olarak bu bilimsel araştırma; Erzincan özelinden yola çıkarak eğitimde kalıcı başarının sadece dışsal ödüllerle veya mekanik ders programlarıyla değil, öğrencilerin iç dünyalarını besleyen değerlerin doğru işlenmesiyle mümkün olabileceğini gösteriyor. Zira içindeki inanç ve anlam dünyasını inşa edebilen çocuk, sıradaki dersin zorluğuna çok daha kolay meydan okuyabiliyor.
KAYNAKÇA
Çalışmanın Adı: İmam Hatip Ortaokulu Öğrencilerinin İçsel Dini Motivasyonleriyle Okul Motivasyonları İlişkisi: Erzincan İli Örneği
Türü / Yılı: Yüksek Lisans Tezi, Ocak 2025
Kurum: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı Tez No;939644
